Hasarlı bir yüksek gerilim bataryası olay yerinde soğusa bile yeniden ısınabilir. Duman, tıslama, keskin koku veya taban bölümünde belirgin ısı fark edildiğinde araçtan uzaklaşın. 112'yi ararken aracın elektrikli olduğunu söyleyin ve araca geri dönmeyin.
Elektrikli araçlar ne kadar sık yanıyor?
İsveç'in MCF kayıtlarında, itfaiyenin çağrıldığı elektrikli ve hibrit otomobil yangınları 2023'te 38, 2024'te 40, 2025'te 46 olarak veriliyor. Aynı yılların araç toplamları sırasıyla 754.776, 880.958 ve 1.030.661. Bu toplamlar, resmî tablodaki elektrikli ve elektrikli/hibrit sütunlarının toplamıdır.
Kasıtlı çıkarılan yangınlar bu seriye dahil değil. Ayrıca araç bir yangına karışmış olsa da yangın bataryadan başlamış olmayabilir; bazı olaylarda batarya etkilenmemiş veya etkilenip etkilenmediği belirlenememiş. Bu sayıları yalnız batarya yangını olarak okumamak gerekir.
Diğer ülkelerde kayıtlar ne söylüyor?
Ülkelerin olay tanımı, kayıt dönemi ve kapsadığı araçlar eşleşmeden bu sayılardan ortak bir yangın oranı çıkarılamaz.
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu'nun 2021 raporu, dört elektrikli araç yangınını teknik açıdan inceliyor. Raporun odağı elektrik çarpması, hasarlı bataryada kalan enerji ve yeniden tutuşma tehlikesi. Bu vaka incelemesi ülkedeki bütün elektrikli araçların yangın sıklığını ölçen bir seri değil.
Termal kaçak nasıl gelişir?
Lityum iyon hücre fiziksel olarak ezildiğinde, üretim kusuru taşıdığında, aşırı ısındığında veya elektriksel koruma sınırları aşıldığında hücre içi kısa devre oluşabilir. Açığa çıkan ısı komşu hücrelere geçtiğinde zincirleme tepkimeye termal kaçak denir. Batarya paketi kapalı bir yapı olduğu için duman, tıslama, keskin koku veya taban bölümünde olağan dışı sıcaklık alevden önce görülebilir.
Hasarlı hücrede kalan enerji, kazadan saatler sonra sıcaklığı yeniden yükseltebilir. ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu'nun incelediği vakalarda elektrik çarpması, termal kaçak ve yeniden tutuşma tehlikeleri görüldü. Bu nedenle hasarlı araç çekildikten sonra açık bir alanda bekletilir ve batarya sıcaklığı izlenir. Uygulanacak mesafeyi ve bekleme süresini üreticinin acil müdahale kılavuzu belirler.
Araç hangi güvenlik katmanlarını kullanır?
Batarya yönetim sistemi hücre gerilimini ve sıcaklığını izler; sınır dışı değerlerde gücü kısıtlayabilir veya şarjı durdurabilir. Kontaktörler yüksek gerilim devresini ayırır. Bazı modeller çarpışma algılandığında piroteknik sigortayla akım yolunu fiziksel olarak keser. Paket kasası, hücreler arasındaki ayırıcılar ve soğutma düzeni hasarın yayılmasını geciktirmek için tasarlanır.
Koruma düzeni modele göre değişir. Ağır bir darbe paket kasasını, soğutma kanallarını veya hücre bağlantılarını yine de zedeleyebilir. Araç seçerken çarpışma testine, bataryanın gövde içindeki yerine ve geri çağırma geçmişine bakın. Üreticinin acil müdahale kılavuzunun bulunması da önemlidir.
Kaza veya duman sonrası sürücü ne yapmalı?
Araç hâlâ hareket edebiliyorsa güvenli bir yerde durun, vitesi park konumuna alın ve herkesi dışarı çıkarın. Duman, tıslama, kıvılcım, keskin koku ya da tabanda belirgin ısı varsa geri dönmeyin. 112'ye aracın elektrikli olduğunu, çarpışma yerini ve gördüğünüz belirtileri söyleyin. Turuncu yüksek gerilim kablolarına, batarya tabanına ve kopmuş parçalara dokunmayın.
El tipi söndürücü, batarya paketinin içindeki hücreleri uzun süre soğutamaz. Yangın başladıysa eşya almak veya aracı başka yere sürmek için kabine dönmeyin. Kapalı otoparkta katı ve aracın şarj ünitesine bağlı olup olmadığını 112'ye bildirin. İtfaiye, aracın marka ve modeline ait acil müdahale kılavuzuna göre hareket eder.
İtfaiye müdahalesi neden farklıdır?
İtfaiye yalnız alevi söndürmez; bataryayı soğutur ve sıcaklığın yeniden yükselip yükselmediğini termal kamerayla izler. Paket muhafazası suyun hücrelere ulaşmasını zorlaştırabildiği için soğutma uzun sürebilir. Bataryanın yeri ve yüksek gerilim ayırma noktaları modele göre değişir.
Benzinli araçta sıvı yakıt, elektrikli araçta yüksek gerilim ve bataryada kalan enerji müdahalenin şeklini belirler. Elektrikli araçta yeniden tutuşma takibi daha uzun sürebilir. Bu süre, yangının daha sık çıktığı anlamına gelmez.
Hasarlı araç ne zaman yeniden kullanılabilir?
Batarya muhafazası darbe aldıysa, araç su altında kaldıysa veya yüksek gerilim uyarısı verdiyse yeniden çalıştırmayın. Çekici çağırırken aracın elektrikli olduğunu söyleyin. Serviste paket kasası, yalıtım direnci, soğutma devresi, bağlantılar ve hücreler arasındaki sıcaklık farkı kontrol edilir.
Onarım raporunda hasarın yeri, değiştirilen modül ve yüksek gerilim testinin sonucu yazmalıdır. Ağır kaza kaydı bulunan ikinci el bir araçta bu belgeleri isteyin. Gösterge panelinde uyarı bulunmaması, batarya paketinin fiziksel olarak sağlam olduğunu göstermez.